Ενώ η ενεργειακή κρίση και ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν θα έπρεπε να ενισχύσουν την κινεζική βιομηχανία ηλιακών πάνελ, η οποία ελέγχει το 80% της παγκόσμιας παραγωγής, ο κλάδος βρίσκεται σε βαθιά αναταραχή. Χάρη σε αυτή την παραγωγή, οι ανανεώσιμες πηγές παρήγαγαν πέρυσι περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από τον άνθρακα σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, η κινεζική ηλιακή βιομηχανία αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις και ο πόλεμος δεν αρκεί για να τη σταθεροποιήσει.
Η υπερφόρτωση του ηλεκτρικού δικτύου της Κίνας, η τεράστια εργοστασιακή υπερπροσφορά και ο αυξανόμενος δυτικός προστατευτισμός είναι οι τρεις «πληγές» που έχουν εγκλωβίσει τους μεγαλύτερους κατασκευαστές του πλανήτη. Η παγκόσμια αγορά ηλιακής ενέργειας δεν ήταν ποτέ εύκολη για τους επενδυτές, καθώς τα πάνελ μοιάζουν μεταξύ τους και οι βελτιώσεις αντιγράφονται γρήγορα. Οι εταιρείες επεκτείνονται βίαια για να κερδίσουν μερίδιο αγοράς, οδηγώντας την παραγωγή πάνω από τη ζήτηση και εκμηδενίζοντας τα κέρδη.
Η τρέχουσα ύφεση είναι πρωτοφανής. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος κατασκευαστής και καταναλωτής ηλιακών πάνελ στον κόσμο, αλλά η ανάπτυξη υπήρξε τόσο ραγδαία, ώστε ξεπερνά τη χωρητικότητα του ηλεκτρικού δικτύου της χώρας. Καθώς τα ηλιακά πάνελ λειτουργούν μόνο με ηλιοφάνεια, προκαλούνται ελλείψεις τη νύχτα και υπερπαραγωγή την ημέρα. Λόγω της υπερφόρτωσης του δικτύου, οι νέες εγκαταστάσεις στην Κίνα αναμένεται να μειωθούν φέτος κατά 24% έως 43% σε σύγκριση με το 2025. Αυτή η υποχώρηση θα συμπαρασύρει και την παγκόσμια ζήτηση το 2026, σημειώνοντας πτώση για πρώτη φορά μετά από δύο δεκαετίες.
Για να ανταπεξέλθει το κινεζικό δίκτυο, απαιτείται η αποθήκευση της ενέργειας ή η μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις. Η προσπάθεια αυτή προϋποθέτει τεράστιες επενδύσεις σε μπαταρίες και γραμμές μεταφοράς, καθώς και τη δημιουργία ευέλικτων μηχανισμών για τον συντονισμό του συστήματος. Οι αλλαγές διευκολύνονται από τη μείωση του κόστους των μπαταριών, αλλά η διαδικασία απαιτεί χρόνο και η ανάπτυξη θα είναι πολύ πιο αργή από πριν.
Παράλληλα, οι κινεζικές εταιρείες δίνουν μάχη με την εγχώρια υπερπροσφορά. Οι επενδύσεις επιτρέπουν πλέον την παραγωγή πάνω από 1.000 GW ετησίως, ξεπερνώντας κατά πολύ τα 600 GW που εγκαταστάθηκαν παγκοσμίως το 2025. Σύμφωνα με τη BloombergNEF, η ποσότητα αυτή είναι μεγαλύτερη από ό,τι μπορεί να απορροφήσει η παγκόσμια αγορά. Οι κατασκευαστές προσπάθησαν πέρυσι να ορίσουν ποιοτικές ποσοστώσεις και κατώτατες τιμές, αλλά η συνεργασία απέτυχε λόγω παραβιάσεων και φόβων για δημιουργία καρτέλ.
Το κινεζικό κράτος προσπαθεί επίσης να μαζέψει το πρόβλημα. Ενώ στο παρελθόν παρείχε φθηνή γη και άτοκα δάνεια, πλέον αποσύρει τη στήριξη. Από τον περασμένο Ιούνιο, τα νέα έργα υποχρεούνται να πωλούν ρεύμα σε τιμές αγοράς, χάνοντας τις εγγυημένες επιδοτήσεις. Αυτή η αλλαγή εξηγεί και την έξαρση των εξαγωγών τον Μάρτιο, καθώς οι εταιρείες έσπευσαν να προλάβουν την κατάργηση της επιστροφής φόρου. Παράλληλα, τοπικές κυβερνήσεις απαιτούν την επιστροφή εκατομμυρίων γιουάν από παλιές επιδοτήσεις, προτιμώντας τη χρεοκοπία των προβληματικών εταιρειών.
Τέλος, η γεωπολιτική φέρνει νέα σύννεφα. Τα φθηνά κινεζικά πάνελ προκαλούν αντιδράσεις προστατευτισμού στη Δύση και στην Ινδία. Από το 2022, οι ΗΠΑ επιβάλλουν αυστηρούς περιορισμούς και υψηλούς δασμούς. Επιπλέον, λόγω ανησυχιών για την εθνική ασφάλεια, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε τη σταδιακή εξαίρεση των Κινέζων προμηθευτών μετατροπέων από έργα που χρηματοδοτεί. Για να αποφύγουν τα εμπόδια, ορισμένες εταιρείες μεταφέρουν την παραγωγή τους σε άλλες χώρες.
Οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν ζοφερή προοπτική. Περισσότερες από 40 κινεζικές εταιρείες του κλάδου χρεοκόπησαν ή διαγράφηκαν από τα χρηματιστήρια από το 2024. Σύμφωνα με το Reuters, απολύθηκε το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού των πέντε μεγαλύτερων εταιρειών της χώρας. Ωστόσο, η S&P Global εκτιμά ότι το μεγαλύτερο κύμα συγχωνεύσεων δεν έχει ξεσπάσει ακόμα. Αν και οι τιμές των πάνελ σημείωσαν μικρή άνοδο, παραμένουν χαμηλότερες από το κόστος παραγωγής. Οι μετοχές των μεγαλύτερων παραγωγών έχουν χάσει πάνω από το μισό της μέγιστης αξίας τους.
Θα μπορούσε κάτι να επαναφέρει τις χρυσές μέρες του κλάδου; Σίγουρα θα βοηθούσε η άρση των εμπορικών εμποδίων στα κινεζικά προϊόντα. Μια άλλη σανίδα σωτηρίας θα ήταν η εμπορική αξιοποίηση νέων τεχνολογιών που αυξάνουν κατακόρυφα την απόδοση των πάνελ. Σήμερα, τα περισσότερα συστήματα μετατρέπουν μόλις το 22% με 24% του φωτός σε ηλεκτρική ενέργεια. Πιο εξελιγμένες ηλιακές κυψέλες, οι λεγόμενοι perovskites, μπορούν να ωθήσουν το ποσοστό αυτό πάνω από το 30%, ενώ θεωρητικά έχουν χαμηλότερο κόστος παραγωγής. Το ερώτημα όμως είναι πόσες κινεζικές εταιρείες θα καταφέρουν να επιβιώσουν μέχρι να δουν αυτές τις εξελίξεις.