Το δημοσιονομικό κόστος των μέτρων που έχουν λάβει πολλά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να μετριάσουν τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις των υψηλών τιμών ενέργειας ανέρχεται σε 14,5 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 0,07% του ΑΕΠ της Ε.Ε. Από τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι τώρα (έως 4 Μαΐου), το 75% δεν είναι στοχευμένα, καθώς περιλαμβάνουν μειώσεις σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης ή άλλους έμμεσους φόρους στα καύσιμα, ενώ μόλις το 25% εστιάζει σε ενισχύσεις για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος ή επιδοτήσεις στον τομέα των μεταφορών.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι τα περισσότερα μέτρα που έχουν ληφθεί στην Ελλάδα είναι γενικά στοχευμένα. Θετικά αξιολογείται το γεγονός ότι τα πιο δαπανηρά μέτρα χρησιμοποιούν εισοδηματικά κριτήρια, χρηματοδοτούμενα και από το RRF, καθώς και ότι η Ελλάδα έχει λάβει κυρίως εισοδηματικά μέτρα. Το μόνο μέτρο που επηρεάζει άμεσα τις τιμές είναι οι επιδοτήσεις στο ντίζελ, αν και κάθε χώρα αποφασίζει μόνη της ποια μέτρα θα εφαρμόσει.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι το ποσό των 14,5 δισ. ευρώ βασίζεται στην υπόθεση ότι τα μέτρα θα λήξουν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει ορίσει κάθε κράτος-μέλος. Αν τα μέτρα παρατείνονταν έως το τέλος του 2026, το δημοσιονομικό τους κόστος θα αυξανόταν στα 38,6 δισ. ευρώ (ή 0,2% του ΑΕΠ) για την Ε.Ε. Η Επιτροπή τονίζει την ανάγκη τα μέτρα να μην αυξάνουν τη συνολική ζήτηση ενέργειας και να παραμένουν ευθυγραμμισμένα με τη μακροπρόθεσμη στρατηγική της Ε.Ε. για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Για να επιτευχθεί αυτό, τα μέτρα πολιτικής θα πρέπει να είναι στοχευμένα, έγκαιρα και προσωρινά, διατηρώντας παράλληλα τα κίνητρα για μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Αυτά τα χαρακτηριστικά θα βοηθούσαν στον περιορισμό του δημοσιονομικού κόστους προστασίας των καταναλωτών, σε μια περίοδο όπου ο δημοσιονομικός χώρος παραμένει περιορισμένος. Ωστόσο, τα περισσότερα από τα πρόσφατα μέτρα στήριξης δεν στοχεύουν ειδικά στα ευάλωτα νοικοκυριά ή στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις.

Η Κομισιόν επισημαίνει ότι ένα μέτρο θεωρείται στοχευμένο για τα νοικοκυριά όταν εφαρμόζεται μόνο σε συγκεκριμένες ομάδες και όχι στην πλειονότητα του πληθυσμού, βάσει αξιολόγησης αναγκών. Για τις επιχειρήσεις, ένα μέτρο θεωρείται στοχευμένο όταν αφορά μόνο συγκεκριμένους ενεργοβόρους κλάδους. Ωστόσο, τα τρία τέταρτα της στήριξης παρέχονται με μη στοχευμένο τρόπο, όπως μέσω μειώσεων στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης ή άλλων έμμεσων φόρων στα καύσιμα.

Τα περισσότερα από τα μέτρα που υιοθετήθηκαν επιδιώκουν να μειώσουν άμεσα τις τιμές της ενέργειας. Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν, τα δημοσιονομικά μέτρα που σχεδιάζονται για να περιορίσουν τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις των υψηλών τιμών ενέργειας μπορούν να ταξινομηθούν σε «μέτρα τιμών», που στοχεύουν στην άμεση μείωση του οριακού κόστους κατανάλωσης ενέργειας, και «μέτρα εισοδήματος», που παρέχουν προσωρινή εισοδηματική στήριξη στα νοικοκυριά ή αποζημιώσεις στις επιχειρήσεις.

Περισσότερο από τα δύο τρίτα του εκτιμώμενου δημοσιονομικού κόστους αντιστοιχούν σε «μέτρα τιμών», ενώ το υπόλοιπο ένα τρίτο σε «μέτρα εισοδήματος». Η Κομισιόν σημειώνει ότι το δημοσιονομικό κόστος των μέτρων που υιοθετήθηκαν το 2026 είναι χαμηλότερο σε σύγκριση με το 2022. Το καθαρό δημοσιονομικό κόστος των μέτρων του 2022 για τον περιορισμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας ανερχόταν στο 1,2% του ΑΕΠ, με το 64% να δαπανάται σε «μέτρα τιμών» και το 36% σε «μέτρα εισοδήματος». Μόνο το ένα τέταρτο της στήριξης ήταν στοχευμένο σε ευάλωτες ομάδες, ενώ τα υπόλοιπα τρία τέταρτα διατέθηκαν με μη στοχευμένο τρόπο.